Waarom de apotheek een medicijn niet kan leveren

, , Leave a comment

medicijnAls de apotheek een medicijn niet meer kan leveren, leidt dat tot onbegrip en frustratie. Vooral als die geneesmiddelen dringend nodig zijn. Bij onschuldige kwalen laat zich dat met een beetje goede wil nog onder het kopje ‘ergernis’ scharen. Gaat het echter om medicijnen die van levensbelang zijn? Of om pijnstillers? Dan ziet het er al heel anders uit. Maar waarom heeft een apotheek een medicijn niet meer op voorraad? Waarom zijn er tekorten aan medicijnen?

Medicijn niet leverbaar

Wie ziek is, heeft vaak medicijnen nodig om weer beter te worden. Maar het komt steeds vaker voor dat die niet leverbaar zijn. Dat gebeurt vooral bij:

  • cardiovasculaire middelen;
  • antibiotica;
  • vaccins;
  • geneesmiddelen voor behandeling van kanker;
  • plasmiddelen;
  • pijnstillers;
  • maagzuurremmers.

Meldpunt voor geneesmiddeltekorten

Tot pakweg 2013 bestond er geen tekort aan geneesmiddelen in Europa. Maar sinds die tijd groeit de lijst van medicijnen die niet beschikbaar zijn van jaar tot jaar. Reden voor het Ministerie om er een speciaal meldpunt voor op te richten. In 2017 kwamen daar bijna 1000 meldingen binnen van geneesmiddelen die 2 weken of langer niet leverbaar waren.

Knelpunten in de levering

Zo gaven pijnstillers die het werkzame bestanddeel ibuprofen bevatten, in het verleden meerdere keren problemen in de levering. Dat kwam doordat BASF, een van de belangrijkste producenten, de productie in een fabriek in de Verenigde Staten tijdelijk stopzette. Dat gemis moesten de andere productiecentra compenseren. Maar dat lukte ze maar ten dele, zodat er steeds knelpunten in de levering waren.

Apotheek verstrekt een ander middel

Ook verstrekt de apotheker steeds vaker een ander merk dan de patiënt gewend is. De oorzaak is een medicijntekort of de verplichting van de zorgverzekeraar om een goedkoper middel voor te schrijven. Patiënten ondervinden daar veel hinder van. Meestal is de werking van het voorgeschreven middel en het verstrekte alternatief vergelijkbaar. Toch zorgen dit soort veranderingen voor verwarring en onbegrip bij patiënten. En voortdurende discussies met mensen over medicatiewisselingen kosten apothekers en verplegers extra tijd.




Wat is de oorzaak van medicijntekorten?

Het antwoord is niet eenvoudig. Het is trouwens een probleem dat niet alleen in ons land speelt. Het is een wereldwijd probleem. Het meldpunt van het Ministerie noemt vertraging in de productie als voornaamste oorzaak.

Waarom medicijnen soms niet leverbaar zijn

Geen enkele fabrikant heeft er belang bij dat zijn producten niet verkopen. Maar er zijn meerdere redenen denkbaar waarom farmaceutische bedrijven te laat zijn met de levering. Een van de oorzaken ligt in de complexiteit bij het vervaardigen van medicijnen. De geringste fout of de minste vervuiling kan een complete batch verpesten. Heeft de leverancier van een specifieke stof problemen met de vracht, dan kan het gebeuren dat de gehele productie stopt.

Vertragingen in de productieketen

Storingen in de productieketen kunnen de meest uiteenlopende redenen hebben:

  • een grondstof die (tijdelijk) niet beschikbaar is;
  • onderbreking van de leverketen door defecte machines bij een fabrikant of leverancier;
  • onverwachte toename van de vraag;
  • veranderingen in het vergunningensysteem, bijvoorbeeld als gevolg van nieuw onderzoek;
  • terugroepen van een verontreinigde batch;
  • of simpelweg problemen met de verpakking.

De gehele productieketen wordt immers met de dag complexer. De verhuizing van farmaceutische fabrieken naar lage-lonen-landen is daar mede schuld aan.

Ter illustratie:

  • grondstoffen die uit China komen;
  • die men verwerkt in Oost Europa;
  • terwijl men ze verpakt in India.

Daar komt bij dat fabrikanten ook geen dure voorraden meer aanleggen. Er hoeft dus maar ergens in de keten iets mis te gaan, en er is geen medicatie meer. Vroeger was er sprake van korte lijnen met minder risico op uitval.

Terugroepen van een verontreinigde batch

De aankondiging dat een aantal fabrikanten bloeddrukverlagers  zou terugroepen,  zorgde in 2018 voor veel opschudding. Dat kwam doordat het werkzame bestanddeel Valsartan, een Chinees fabricaat, besmet was. Het ging bij die terugroepactie om acht fabrikanten. Dat betekende dat 40 procent van alle valsartanproducten in één klap uit de wereldmarkt wegviel. En het was twijfelachtig of Novartis, een concurrent die niet getroffen was door de terugroepactie, die uitval helemaal kon goedmaken.

Centraal meldpunt bewijst dan zijn nut

Veel patiënten zijn dan onzeker en willen van hun arts weten op welk vervangend medicijn ze kunnen overschakelen. Juist om die reden is een wettelijke meldplicht voor dreigende knelpunten in de levering aan te bevelen. Anders moet men alleen afgaan op de goodwill van bedrijven. Door een meldplicht kan men tijdig reageren. Concurrenten kunnen meer produceren en zo kan de ernst van een storing worden weggenomen.




Waarom zijn medicijnen in Nederland schaarser dan bij de buren?

Lage prijzen in combinatie met een kleine afzetmarkt, maken ons land onaantrekkelijk voor farmaceuten:

  • de prijzen voor receptplichtige medicijnen liggen in het buitenland vaak een stuk hoger dan bij ons;
  • de farmaceutische industrie verdient dus minder aan zijn producten in Nederland;
  • en die bedrijven hebben nu eenmaal tot doel om geld te verdienen. Men verkoopt schaarse medicijnen daarom liever in landen met hoge prijzen zoals de VS en Groot-Brittannië;
  • daarom halen fabrikanten hun producten hier uit de handel;
  • in onze buurlanden zijn ze dan meestal wel nog te krijgen.

Prijsafspraken tussen zorgverzekeraar en fabrikant

Een ander probleem zijn de kortingsregelingen. Daarbij maken de zorgverzekeraars voor bepaalde geneesmiddelen prijsafspraken met een fabrikant:

  • in de contracten verbinden fabrikanten zich om de zorgverzekeraars een korting op de verkoopprijs van de apotheek te geven;
  • in ruil daarvoor vergoedt de zorgverzekeraar aan de verzekerde alleen het product met korting;
  • wil de verzekerde het middel van een andere fabrikant, dan moet hij dat volledig zelf betalen. Of hij ontvangt een geringere vergoeding. Bij veel ernstige ziekten kan de gewone man dat nauwelijks betalen;
  • noodgevallen uitgezonderd mag de apotheek dan alleen het medicijn van die fabrikant verstrekken en niets anders;
  • is het voorgeschreven product niet beschikbaar, dan stuurt men de patiënt naar een andere apotheek. In de hoop dat het specifieke product daar nog wel voorradig is;
  • verstrekt de apotheek buiten de nacht- en wachtdiensten, een product van andere fabrikanten met dezelfde werkstof? Dan blijft hij in het ergste geval met de kosten zitten. Want de zorgverzekeraar betaalt dan niet.

Welke alternatieven medicatie bestaat er?

Vrijwel voor elk geneesmiddel bestaat er een alternatief. Bij tekorten kan men dus uitwijken naar een ander geneesmiddel met dezelfde werkstof. Dat is dan wel afkomstig van een andere vergunninghouder. Een optie in Nederland is overigens dat de apotheker zelf het geneesmiddel bereidt.

Welke risico’s hebben andere medicijnen?

Voor veel patiënten is het verwarrend als ze medicijnen krijgen die ze niet gewend zijn. Daaraan zijn risico’s verbonden, zoals:

  • het gevaar van therapie-ontrouw: mensen nemen hun medicijn niet meer in;
  • soms reageren patiënten ook verkeerd op een ander medicijn. Dat kan zich uiten in vervelende bijwerkingen;
  • mogelijk werkt het middel ook minder goed;
  • soms raken patiënten helemaal ontregeld en moet men ze opnieuw instellen. Vaak gaat dat gepaard met nieuw (bloed)onderzoek.

Kortom: het is allemaal niet zo simpel als de zorgverzekeraars ons willen doen geloven. Daar hoor je vaak: “de pillen zitten alleen in een ander doosje. Verder maakt het niets uit”.

Het placebo-effect bij andere medicatie

Als patiënten na gebruik van een ander middel klachten krijgen, kan dat ook te maken hebben met het placebo-effect. De patiënt weet immers dat hij een ander middel slikt. Maar zo’n placebo-effect is moeilijk te meten. Het werkzame bestanddeel in die nieuwe pil mag dan wel gelijk zijn, de hulpstoffen zijn anders. En misschien zijn die wel verantwoordelijk voor de bijwerkingen.

 

Leave a Reply